EES w szczycie letnim: dlaczego w Europie spodziewane są dłuższeższe kontrole graniczne na lotniskach?
Jednym z najważniejszych praktycznych ryzyk sezonu letniego w Europie nie jest obecnie nowa trasa czy zmiana cen, lecz tempo kontroli granicznej. Kierownictwo spółki zarządzającej lotniskami Fiumicino i Ciampino w Rzymie ostrzegło w tym tygodniu, że nowy cyfrowy system wjazdu i wyjazdu z obszaru Schengen, EES, przy największym letnim ruchu, może pozostać na zarządzalnym poziomie jedynie przy elastycznym zastosowaniu. Sygnał ten jest ważny również dla polskich podróżnych, ponieważ problem nie dotyczy wyłącznie Rzymu: organizacje branżowe od miesięcy apelują, aby państwa członkowskie potrafiły szybko reagować na zbyt długie kolejki w okresach szczytu.
EES, czyli Entry/Exit System, cyfrowo rejestruje krótkoterminowe wjazdy i wyjazdy obywateli państw spoza UE do strefy Schengen. Celem systemu jest zastąpienie tradycyjnego stemplowania paszportów, dokładniejsze śledzenie zasady pobytu 90/180 dni oraz wzmocnienie kontroli granic zewnętrznych. Z punktu widzenia przeciętnego podróżnego sprawa jest jednak prostsza: u niektórych pasażerów może dojść do rejestracji zdjęcia, odcisków palców i danych z paszportu, co szczególnie przy pierwszej rejestracji może zająć więcej czasu.
Co się stało teraz?
Według najnowszych doniesień dwa duże lotniska w Rzymie, Leonardo da Vinci-Fiumicino i Ciampino, obawiają się, że w szczycie letnim pełna rejestracja biometryczna może spowodować zbyt duże zatory. Dyrektor generalny Aeroporti di Roma, operatora lotnisk, w wywiadzie dla Financial Times zasygnalizował w zasadzie, że jeśli ruch wzrośnie do typowego poziomu letniego, proces ten niekoniecznie zostanie przeprowadzony u każdego pasażera bez poważnych opóźnień. Według raportu The Guardian z 25 czerwca, kierownictwo widzi tymczasowe zawieszenie lub poluzowanie EES jako jedno z narzędzi uniknięcia przeciążenia.
Ważne jest, aby pamiętać, że lotnisko samo w sobie nie może decydować o zasadach kontroli granicznej w strefie Schengen. Praktykę kontroli granicznej określają organy państw członkowskich i ramy unijne. Rzymskie ostrzeżenie nie oznacza zatem, że pasażerowie na pewno zostaną zwolnieni z EES, lecz że w sezonie letnim na organy kontrolne może wywrzeć coraz większa presja: aby zapewniono wystarczającą liczbę personelu, kioski i e-bramki działały sprawnie, a protokół dotyczący tego, kiedy należy tymczasowo uprościć proces, był jasny.
Dlaczego dotyczy to polskich podróżnych?
Jako obywatel Polski, przy większości wewnętrznych podróży w strefie Schengen EES nie będzie główną kwestią, ponieważ system dotyczy przekraczania zewnętrznych granic Schengen przez obywateli państw spoza UE. Mimo to, ma on pośredni wpływ na polskich pasażerów. Jeśli na dużym europejskim lotnisku powstaną długie kolejki przy wjeździe lub wyjeździe, może to opóźnić pasażerów przesiadkowych, zatrzymać samoloty, spowolnić procesy naziemne i sprawić, że przesiadki staną się bardziej niepewne.
Ma to szczególne znaczenie, gdy ktoś podróżuje z Warszawy lub Wiednia przez duży węzeł Schengen do Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Turcji, Bliskiego Wschodu lub innego celu spoza strefy Schengen. Zatory spowodowane przez EES niekoniecznie pojawią się przy kontroli paszportowej polskiego pasażera, lecz w funkcjonowaniu całego lotniska: przy bramkach, w korytarzach transferowych, przy odprawie i starcie lotów.
Osoby startujące z lotniska w Budapeszcie powinny nadal śledzić zalecenia linii lotniczych, przewidywany czas kontroli bezpieczeństwa oraz status lotu. Przy dłuższych przesiadkach szczególnie przydatne może być sprawdzenie aktualnych informacji o lotach na lotnisku w Budapeszcie przed wylotem, a następnie oficjalnych informacji lotniska przesiadkowego. W przypadku osób startujących z Wiednia, to samo dotyczy lotniska w Wiedniu oraz aktualnych informacji o lotach z VIE.
Gdzie ryzyko może być największe?
Na podstawie dotychczasowych sygnałów branżowych ryzyko nie jest równomiernie rozłożone. Lotniska turystyczne o dużym natężeniu ruchu, bramki przyjmujące dużą liczbę pasażerów z Wielkiej Brytanii i innych państw spoza UE oraz mniejsze stacje działające z mniej elastyczną infrastrukturą mogą być bardziej podatne na problemy. Wcześniejsze komunikaty ACI Europe i Airlines for Europe już wiosną mówiły o 2-3 godzinnych oczekiwaniach i opóźnionych lotach na niektórych lotniskach w pierwszych dniach pełnego funkcjonowania. Czerwcowa konferencja prasowa IATA w Europie wymieniła Portugalię, Hiszpanię, Włochy, Grecję i Belgię jako kraje, w których nadal odnotowywano opóźnienia i spóźnione przesiadki.
Rzym znalazł się w centrum uwagi, ponieważ lotnisko Fiumicino i lotnisko Ciampino są ważnymi bramami dla letniej turystyki śródziemnomorskiej. Dla polskich podróżnych Rzym może być nie tylko celem wizyty w mieście, ale także punktem przesiadkowym w kierunku południowych Włoch, Sardynii, Sycylii lub dalszych tras. Jeśli proces graniczny spowolni, krótkie przesiadki mogą stać się bardziej ryzykowne, zwłaszcza jeśli trasa składa się z osobnych biletów lub pasażer musi ponownie nadać bagaż.
Podobne rozważania dotyczą innych popularnych lotnisk. Przy wakacjach w Grecji może to być lotnisko w Atenach, przy podróżach do Portugalii lotnisko w Lizbonie, a przy zwiedzaniu hiszpańskich miast lotnisko w Madrycie i lotnisko w Barcelonie – miejsca, gdzie sezonowy ruch i procesy graniczne wzajemnie się potęgują. Nie chodzi o to, że każda podróż w te miejsca będzie problematyczna, lecz o to, że zaplanowanie większego niż zwykle zapasu czasu jest obecnie rozsądną decyzją.
Czym dokładnie jest EES?
Według oficjalnych informacji Unii Europejskiej, EES rejestruje krótkoterminowe pobyty obywateli państw spoza UE przekraczających zewnętrzne granice Schengen. Może to dotyczyć podróżnych bezwizowych oraz osób przyjeżdżających z krótkoterminową wizą. System przetwarza datę i miejsce wjazdu i wyjazdu, dane z paszportu oraz dane biometryczne. Celem jest dokładniejsza kontrola graniczna, zmniejszenie ryzyka nadużyć w czasie pobytu oraz w dłuższej perspektywie przyspieszenie zautomatyzowanych kontroli.
Krótkoterminowe korzyści będą jednak odczuwalne tylko wtedy, gdy technologia, personel i zarządzanie ruchem pasażerów będą działać jednocześnie. Pierwsza rejestracja u każdego nowego pasażera może być bardziej czasochłonna. Jeśli na lotnisku jednocześnie przybędzie wielu pasażerów, którzy nie są jeszcze w systemie, kolejka może szybko urosnąć. Problem nie leży w samej cyfryzacji, lecz w okresie przejściowym: w miesiącach letnich do Europy przybywa ogromna liczba turystów, podczas gdy lotniska muszą jednocześnie utrzymać bezpieczeństwo, zbierać dane i dbać o punktualność rozkładów lotów.
Jak najlepiej planować teraz podróże?
Najważniejszą radą jest to, aby nie traktować czasu przesiadki, który wcześniej wydawał się wystarczający, jako automatycznie bezpiecznego. Przesiadka 45-60 minutowa na dużym lotnisku latem jest z natury napięta, a przy zatorach spowodowanych przez EES może być jeszcze bardziej ryzykowna. Jeśli system rezerwacyjny oferuje kilka opcji, warto wybrać trasę, która pozostawia co najmniej 90-120 minut czasu na przesiadkę, nie wymusza zmiany terminala i jest obsługiwana na jednym bilecie.
- Przed wylotem sprawdź lot: zapoznaj się z aktualnymi informacjami od linii lotniczych i lotniska, szczególnie w godzinach szczytu rano i wieczorem.
- Unikaj zbyt krótkich przesiadek na osobnych biletach: jeśli podróż składa się z dwóch osobnych rezerwacji, ochrona w przypadku opóźnienia może być mniejsza.
- Zarezerwuj więcej czasu na kierunki poza strefą Schengen: przy trasach do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Turcji, Ameryki Północnej i Bliskiego Wschodu procesy graniczne pojawiają się częściej.
- Zwróć uwagę na bagaż: jeśli bagaż trzeba odebrać i ponownie nadać, opóźnienie w kontroli granicznej może łatwo zniweczyć przesiadkę.
- Miej plan B: szczególnie przy wakacjach rodzinnych, rejsach lub opłaconych z góry programach, ważne jest wiedzieć, co stanie się w przypadku opóźnienia.
Osoby startujące z Budapesztu bezpośrednio do miasta w strefie Schengen odczują wpływ EES w mniejszym stopniu. Jednak ci, którzy podróżują przez duże lotniska, podróżują z członkami rodziny z paszportami spoza UE lub udają się do celu, gdzie następuje przekroczenie zewnętrznej granicy, dla których zapas czasu w rozkładzie jest teraz szczególnie ważny.
Co mogą zrobić lotniska i organy kontrolne?
Apel branżowych organizacji skupia się na trzech głównych punktach. Po pierwsze, w okresach szczytu potrzeba wystarczającej liczby strażników granicznych i personelu pomocniczego. Ruch lotniskowy jest planowalny, więc rozmieszczenie personelu jest kluczową kwestią. Po drugie, potrzebne są sprawne automaty, kioski i e-bramki, ponieważ jeśli pasażerowie utkną w punktach samoobsługowych, system cyfrowy wywoła efekt przeciwny do zamierzonego: nie przyspieszy, lecz stworzy wąskie gardło. Po trzecie, potrzebne są jasne progi krytyczne, na podstawie których organy kontrolne mogą uprościć lub zawiesić niektóre elementy, zanim kolejki staną się niezarządzalne.
Ta dyskusja nie polega na tym, aby Europa zrezygnowała z nowoczesnej kontroli granicznej. Chodzi raczej o to, aby cele bezpieczeństwa i zarządzania danymi zsynchronizować z doświadczeniem pasażera i realiami sezonu turystycznego. Jeśli system będzie działał sprawnie, w dłuższej perspektywie przekraczanie zewnętrznych granic może stać się bardziej przewidywalne i szybsze. Jeśli jednak wdrożenie utknie w najbardziej obleganych tygodniach, cenę zapłacą pasażerowie, linie lotnicze, lotniska i operatorzy usług turystycznych.
Jaki jest wniosek na lato?
Rzymskie ostrzeżenie z końca czerwca nie jest wiadomością paniczną, lecz przydatnym wczesnym sygnałem. Polscy podróżni nie muszą z tego powodu odwoływać letnich podróży po Europie, ale warto podejść do planowania czasu na lotnisku bardziej konserwatywnie. Osoby podróżujące przez duże bramy Schengen powinny wybrać dłuższą przesiadkę, śledzić aktualne informacje o lotach i nie zostawiać przyjazdu na lotnisko na ostatnią chwilę.
Napięcie wokół EES pokazuje, że latem 2026 roku jednym z najważniejszych pytań podczas podróży nie będzie tylko to, ile kosztuje bilet lotniczy lub jak bardzo obłożone jest zakwaterowanie, lecz także to, jak elastycznie działają zewnętrzne granice Europy. Kto włączy to do swojego planu podróży, ten z mniejszym prawdopodobieństwem znajdzie się w w nieprzyjemnej sytuacji i z większą pewnością zachowa najważniejszy element wakacji: czas.