EES w podróży letniej: dlaczego na granicach strefy Schengen mogą tworzyć się dłuższe kolejki?

Nowy system Entry/Exit System (EES) Unii Europejskiej w pełni funkcjonuje już na zewnętrznych granicach strefy Schengen, jednak przed szczytem sezonu letniego coraz więcej sygnałów wskazuje na to, że rejestracja biometryczna nie wszędzie przebiega bezproblemowo. System nie dotyczy bezpośrednio większości obywateli Węgier, jednak stał się ważnym czynnikiem podróżnym: może wpływać na gości z Wielkiej Brytanii, USA, Kanady lub innych krajów spoza UE przybywających na Węgry, na rodziny o mieszanym obywatelstwie, na podróże służbowe oraz na węgierskich podróżnych planujących trasy poza strefą Schengen lub z przesiadkami.

Powodem aktualnego zainteresowania nie jest to, że EES pojawił się jako nowa zasada w tym tygodniu. Stopniowe wdrażanie systemu rozpoczęło się w październiku 2025 roku, a Komisja Europejska ogłosiła 10 kwietnia 2026 roku, że system stał się w pełni operacyjny na przejściach granicznych zewnętrznej granicy strefy Schengen. Obecna aktualność polega na tym, że podczas pierwszego dużego obciążenia w szczycie sezonu letniego, według organizacji branżowych, ekspertów z branży turystycznej i wielu europejskich raportów, nadal istnieją znaczne różnice w praktyce poszczególnych krajów, lotnisk i punktów granicznych. W praktyce może to oznaczać więcej czasu, mniej pewne rezerwy na przesiadki i konieczność większej ostrożności.

Czym jest EES i kogo dotyczy?

EES to nowy elektroniczny system wjazdu i wyjazdu UE. Jego celem jest zastąpienie dotychczasowego ręcznego stemplowania paszportów cyfrową ewidencją, aby dokładniej rejestrować czas wjazdu i wyjazdu obywateli krajów spoza UE przybywających na krótki pobyt do strefy Schengen. System przetwarza zdjęcie twarzy, odciski palców, dane z dokumentów podróży oraz daty wjazdu i wyjazdu. Dzięki temu UE może łatwiej kontrolować zasadę 90-dniowego pobytu, wykrywać nadużycia w czasie pobytu i wzmacniać bezpieczeństwo granic zewnętrznych.

Ważną różnicą jest to, że EES nie reguluje normalnego przemieszczania się obywateli Węgier ani innych obywateli UE w strefie Schengen. Obywatel Węgier podróżujący z węgierskim paszportem lub dowodem osobistym nie staje się zobowiązany do EES z powodu tego, że np. leci z Budapesztu do Londynu, a następnie wraca do domu. System dotyczy przede wszystkim tzw. podróżnych z krajów trzecich, czyli np. obywateli Wielkiej Brytanii, USA, Kanady, Australii, Japonii lub innych krajów spoza UE/Schengen, którzy wjeżdżają do strefy Schengen na krótki czas.

Z węgierskiej perspektywy zmiana ta jest jednak istotna, ponieważ znaczna część turystyki przyjazdowej i ruchu biznesowego na Węgry pochodzi z rynków spoza UE. System może dotyczyć brytyjskich turystów odwiedzających Budapeszt, gości zza oceanu, turystyki konferencyjnej, Węgrów podróżujących z członkami rodziny z zagranicy oraz osób wybierających wylot lub przylot przez Wiedeń. Osoby, które np. korzystają z lotniska w Budapeszcie lub lotniska w Wiedniu w celu przyjęcia gości spoza UE, powinny liczyć się z dłuższą kontrolą paszportową po przylocie.

Dlaczego stało się to ryzykiem w podróżach letnich?

Według Komisji Europejskiej pełne funkcjonowanie EES sprawia, że zarządzanie granicami strefy Schengen staje się nowocześniejsze i bezpieczniejsze. Z oficjalnych danych wynika, że do kwietnia system zarejestrował już dziesiątki milionów wjazdów i wyjazdów oraz obsłużył dziesiątki tysięcy odmów wjazdu. Cel polityczny i bezpieczeństwa jest zatem jasny: w miejsce papierowego stemplowania powstaje bardziej jednolita i weryfikowalna cyfrowa ewidencja.

Z perspektywy podróżnego pytanie brzmi jednak, jak szybko i jednolicie system działa w rzeczywistym ruchu lotniskowym. IATA, ACI Europe oraz Airlines for Europe ostrzegały już wiosną, że w punktach granicznych mogą tworzyć się trwałe, dłuższe kolejki, jeśli nie poprawi się brak personelu, błędy techniczne, funkcjonowanie kiosków samoobsługowych i ograniczone wykorzystanie wstępnej rejestracji. Organizacje branżowe wspominały wcześniej, że w szczycie sezonu letniego wielogodzinne kolejki mogą stanowić realne ryzyko.

Najnowsze europejskie raporty prasowe nie traktują już tego tematu jako zwykłych trudności początkowych. Wśród problemów wymienia się to, że niektórzy podróżni muszą ponownie podawać dane biometryczne, mimo że zgodnie z podstawową logiką systemu pierwsza rejestracja powinna umożliwić szybszą kontrolę w przyszłości. Wiele raportów wspomina również, że ze względu na różne rozwiązania technologiczne w zależności od kraju, a nawet konkretnego punktu granicznego, doświadczenie pasażera nie wszędzie jest takie samo. Jest to szczególnie wrażliwe, ponieważ w szczycie sezonu letniego lotniska i tak pracują pod większym obciążeniem.

Co to oznacza dla węgierskich podróżnych?

Najważniejszym przekazem jest to, że jako obywatel Węgier nie trzeba panicznie wyrabiać nowej zgody na wjazd z powodu EES. EES nie jest tożsame z ETIAS i nie oznacza nowej wizy dla węgierskich podróżnych. ETIAS będzie oddzielnym systemem służącym do wstępnej autoryzacji podróży dla obywateli krajów spoza UE zwolnionych z obowiązku wizowego; według obecnych informacji UE jego uruchomienie spodziewane jest w ostatnim kwartale 2026 roku, bez podanej dokładnej daty.

Dla węgierskich podróżnych EES jest raczej pośrednim, ale bardzo praktycznym ryzykiem. Jeśli ktoś podróżuje na Węgry razem z członkiem rodziny z Wielkiej Brytanii lub USA, pasażer z paszportem spoza UE może spodziewać się dłuższej kontroli przy wjeździe do strefy Schengen. Jeśli ktoś przylatuje do Budapesztu, Wiednia, Paryża, Madrytu, Rzymu lub innego europejskiego węzła z kraju spoza strefy Schengen, powinien zostawić sobie więcej czasu na kontrolę paszportową. Jeśli zaś węgierski pasażer organizuje podróż rodzinną lub służbową między Wielką Brytanią a Węgrami, warto ostrożniej podejść do rozkładu powrotnego i przylotu.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby kupujące bilety łączone z krótką przesiadką, przylatujące na osobnych rezerwacjach lub planujące natychmiast po przylocie pociąg, autobus, transfer, zameldowanie w hotelu lub program biznesowy. Jeśli pasażer spoza UE wjeżdża do strefy Schengen w ramach EES po raz pierwszy, rejestracja danych może trwać dłużej niż zwykła kontrola paszportowa. W przypadku osobnych rezerwacji jest to szczególnie ryzykowne, ponieważ odpowiedzialność linii lotniczych i możliwości zmiany rezerwacji mogą być znacznie bardziej ograniczone.

Londyn, Budapeszt i Wiedeń: gdzie może to mieć praktyczny wpływ?

Rynek brytyjski jest szczególnie wyrazistym przykładem wpływu EES, ponieważ po Brexicie obywatele Wielkiej Brytanii są traktowani jako podróżni z krajów trzecich przy wjeździe do strefy Schengen. Dotyczy to nie tylko letnich wakacji brytyjskich turystów, ale także wizyt w miastach, odwiedzin u krewnych i podróży służbowych na Węgry. Osoby oczekujące na gości przylatujących z Londynu powinny liczyć się z tym, że proces wjazdu nie zawsze będzie tak szybki, jak w poprzednim systemie stemplowania paszportów.

Dla węgierskich podróżnych trasy londyńskie pozostają ważne. Osoby wylatujące z Budapesztu mogą znaleźć loty na trasach Budapeszt-Londyn Heathrow, Budapeszt-Londyn Gatwick oraz Budapeszt-Londyn Luton, podczas gdy wielu mieszkańców zachodnich Węgier porównuje połączenia Wiedeń-Londyn Heathrow lub Wiedeń-Londyn Gatwick. Z punktu widzenia EES największą uwagę wymaga nie wjazd obywateli strefy Schengen do Wielkiej Brytanii, lecz powrót pasażerów spoza UE do strefy Schengen.

Po przylocie liczy się również logistyka naziemna. Jeśli z powodu dłuższej kontroli granicznej gość opuści terminal później, może to łatwo zaburzyć przyjazd do hotelu, transfer lotniskowy lub dalszą podróż krajową. Dlatego w Budapeszcie praktycznie jest zaplanować transfer lotniskowy, a w przypadku Wiednia równie użyteczny może być taksówka lub transfer z lotniska w Wiedniu z bardziej elastycznym oknem czasowym. W przypadku wczesnego wylotu lub późnego przylotu hotele w pobliżu lotniska w Budapeszcie oraz hotele w pobliżu lotniska w Wiedniu mogą zmniejszyć stres związany z przesiadkami.

Jak najlepiej planować podróże teraz?

Najlepszą strategią jest, aby podróżny liczył nie tylko czas lotu, ale cały czas przekraczania granicy. Nie na każdym lotnisku będą wielogodzinne kolejki i nie każdy pasażer napotka problemy. Ryzyko polega właśnie na tym, że praktyka może się różnić w zależności od kraju i punktu granicznego. Dlatego pasażer może mieć inne doświadczenia na tej samej trasie w czerwcu niż w lipcu, lub podczas zatłoczonego piątkowego wieczoru niż w spokojniejszy dzień powszedni przed południem.

• Podróżni z paszportami spoza UE powinni zostawić sobie więcej czasu na kontrolę paszportową po przylocie, szczególnie przy pierwszej rejestracji w EES.
• W rodzinach o mieszanym obywatelstwie należy wcześniej wyjaśnić, kto do której kolejki i procesu kontroli należy.
• Przy przesiadkach na osobnych biletach warto zostawić większy zapas czasu, ponieważ opóźniony lot z powodu kontroli granicznej jest trudniejszy do obsłużenia.
• Warto śledzić aktualne informacje dla pasażerów na lotnisku wylotu i przylotu, ponieważ lokalna praktyka może szybko się zmieniać.
• Zgody ETIAS nie można obecnie oficjalnie wystąpić; należy zachować ostrożność wobec nieoficjalnych stron obiecujących taką możliwość.

Organizatorzy podróży, hotele i partnerzy przyciągający turystów również powinni zaktualizować informacje dla klientów. Dla gościa z USA lub Wielkiej Brytanii nie zawsze jest oczywiste, że wjazd do strefy Schengen wiąże się obecnie z rejestracją biometryczną i że proces ten przy pierwszym wjeździe zajmuje więcej czasu. Dobra komunikacja wstępna może zmniejszyć liczbę skarg, opóźnień i i nieporozumień.

Co czeka nas w pozostałej części lata?

EES w dłuższej perspektywie może rzeczywiście uprościć zarządzanie granicami, ale lato 2026 roku wydaje się być okresem przejściowym. Komisja Europejska podkreśla zalety bezpieczeństwa i cyfryzacji systemu, podczas gdy organizacje lotnicze i lotniskowe domagają się większej elastyczności w okresach szczytowych. Podróżni powinni wyciągnąć z tego praktyczny wniosek: kontrola paszportowa jest obecnie samodzielnym czynnikiem planowania czasu.

Dla Węgier temat ten jest ważny, ponieważ Budapeszt i Wiedeń są istotnymi bramami wjazdu i wyjazdu w regionie. Doświadczenie turystów spoza UE, podróżnych służbowych i gości rodzinnych zaczyna się już w kolejce do wjazdu. Jeśli proces jest powolny lub nieprzewidywalny, może to wpłynić na przesiadki, transfery, przyjazdy do hoteli i programy pierwszego dnia.

Najważniejszy jest zatem fakt, że z powodu EES nie trzeba rezygnować z podróży. Wielu pasażerów nadal będzie przekraczać granicę bez problemów. Właściwą decyzją jest raczej to, by w podróżach letnich 2026 roku zaplanować większy zapas czasu, bardziej elastyczny plan przyjazdu i dokładniejsze informacje dla pasażerów. Dotyczy to szczególnie tych podróży, gdzie w planach pojawia się gość z paszportem spoza UE, krótka przesiadka lub natychmiastowa dalsza podróż.